ادموند هالی یک اخترشناس،ریاضیدان و مخترع انگلیسی بود. از بیست سالگی در سنت هلن جزیره ای در جنوب اقیانوس اطلس به رصد کردن ستارگان آسمان نیمکره جنوبی پرداخت. در بازگشت به وطن از دوستان بسیار نزدیک نیوتن شد. وی معتقد بود که دنباله دارها مانند سیارات احتمالا" دارای مدار بیضوی هستند. این بدان معنا بود که دنباله دارها را می توان ردیابی نمود و بازگشت آنها را محاسبه و حتی پیش بینی کرد. هالی با کمک قانون جاذبه نیوتن پیش بینی کرد که دنباله داری که در سالهای 1607 و 1682 از کنار زمین گذشت در سال 1758 باز خواهد گشت. دنباله دار مزبور در سال 1759 بازگشت یعنی یک سال دیرتر، زیرا از مجاورت مشتری رد شده بود و جاذبه نیرومند مشتری از سرعت آن کاسته بود. بنابراین دنباله دار مزبور به افتخار او دنباله دار هالی نامیده شد.

ادموند هالي در هشت نوامبر 1656 در هاگرستون لندن در يك خانواده اشراف‌زاده و متمول چشم به جهان گشود. پدرش كارخانه صابون‌سازي داشت. ادموند از همان دوران طفوليت زير نظر مربيان درباري تحت تعليم و تربيت قرار گرفت و از چهار سالگي علاقه خود را به دانستن رياضيات نشان داد. او غرق در خوشي و ثروت پدر بود. بعد از ادموند، دو فرزند ديگر پا به دامن اين خانواده گذاشتند ادموند صاحب يك خواهر و يك برادر شد. نديمه‌ها و دايه‌ها براي رفاه حال بچه‌هاي هالي شب و روز در خانه‌اي مجلل كار مي‌كردند. مادر ادموند نيز همچون زنان متمول انگليسي هميشه در حال رفت و آمد به مهماني‌ها بود و توجهي به كودكانش نداشت. ادموند نسبت به خواهر و برادرش، پسري بااحساس و مهربان بود و آرزو داشت نيمي از روز را سر بر زانوي مادر بگذارد و دست نوازشگر مادرش را بر سرش حس كند، اما مادر وقت اينگونه كارها را نداشت و كلا مسئوليت تربيتي و نگهداري فرزندانش را به نديمه‌هايش سپرده بود.ادموند براي تحصيل علم به مدرسه اشراف‌زاده‌هاي سنت پائول لندن فرستاده شد. او در مدرسه در دروس رياضيات بهترين نمره را مي‌گرفت و در سن 16 سالگي توانست ديپلم خود را با بالاترين رتبه دريافت كند.

شناسايي ستاره ها

در بازگشت به وطن با نيوتن آشنا و دوست شد. او تحت نظر نيوتن به نمودار و رسم ستاره‌هاي مشاهده شده‌اش اقدام كرد. ادموند معتقد بود كه ستاره‌هاي دنباله‌دار مانند سيارات احتمالا داراي مدار بيضوي هستند. اين بدان معنا بود كه مي‌‌توان ستاره‌هاي دنباله‌دار را رديابي و بازگشت آنها را محاسبه و حتي پيش‌بيني كرد. ادموند در پي تلاش و فعاليت خود در جهت شناخت ستاره‌ها، در 28 نوامبر 1678 درست پس از بازگشت از سنت‌هلن به عضويت انجمن سلطنتي انتخاب شد. هالي با كمك قانون جاذبه نيوتن پيش‌بيني كرد كه در ستاره دنباله‌داري كه در سال‌هاي 1607 و 1682 از كنار زمين گذشته در سال 1758 نيز باز خواهد گشت.او مدتي را به پاريس رفت و در دانشگاه ستاره‌شناسي پاريس به تحقيق و بررسي بر روي عبور ستاره‌ها از فراز زمين مشغول شد.

ادموند در سال 1682 يك رصد‌خانه كوچك در آبلينگتون واقع در شمال لندن برپا كرد تا بهتر و بيشتر بتواند در اين زمينه فعاليت كند. در ضمن به نوشتن چند كتاب برگرفته از نظريات و مشاهداتش پرداخت.

ادموند به اين نتيجه رسيد كه ستارگان دنباله‌دار تفاوتي با ستارگان معمولي ندارند. او پيش‌بيني كرد هر 75 الي 78 سال يك‌بار ستاره هالي در فراز آسمان زمين مشاهده مي‌‌شود. اين فرضيه وي كه ستارگان دنباله‌دار همانند سيارات به دور خورشيد مي‌‌چرخند مورد تاييد واقع شد. هالي در سال 1682 با يكي از دوستان دوران كودكي‌اش ازدواج كرد و حاصل اين ازدواج دو پسر و يك دختر بود. او تفاوت‌هاي بين شمال جغرافيايي و شمال مغناطيسي اطراف كره زمين را مورد بررسي قرار داد به اين اميد كه اطلاعات حاصله بتواند براي يافتن طول جغرافيايي مورد استفاده دريانوردان قرار گيرد. سپس به مقام معاونت دبير كلي انجمن سلطنتي لندن نايل شد. ادموند مطالعات زيادي را روي بادهاي 30 درجه عرض شمالي و جنوبي خط استوا و بادهاي موسمي نيز انجام داد. وي نتيجه مطالعات خود را درباره نوسانات مغناطيسي منتشر كرد.

عمر تخميني زمين
ادموند هالي تنها به ستارگان فكر نمي‌‌كرد بلكه سعي در تخمين سن زمين داشت. او اظهار داشت كه مي‌‌توان از روي مقدار شوري آب اقيانوس‌ها سن زمين را محاسبه كرد. در ضمن به اثبات تو خالي بودن زمين پرداخت. هالي در سال 1692 اعلام كرد كه انسان در خارجي‌ترين لايه از سه لايه مركزي كه همراه يك هسته داخلي سازنده زمين است، زندگي مي‌‌كند. طبق اين محاسبه‌ها حدود چهل درصد درون زمين چيزي ندارد و فضاي خالي مي‌‌باشد. اشتباه هالي از آن‌جا ناشي شد كه وي براي چگالي كلي زمين از عدد غلط استفاده كرد و به اين دليل به چنين نتيجه‌اي رسيد كه زمين در تمام بخش‌هاي خود تو خالي است. البته دانشمندان بعد از هالي نظريه او را تصحيح كردند و به شناسايي لايه‌هاي زمين پرداختند.

دو دوست صميمي
هالي در سال 1678 اسحاق نيوتن را متقاعد و راضي ساخت تا يافته‌هايش را تحت عنوان اصول رياضي فلسفه طبيعي به چاپ برساند. اين كتاب دربرگيرنده جزيياتي در مورد نحوه محاسبه مدار چرخشي ستاره دنباله‌دار 1680 بود. هالي از روش نيوتن براي محاسبه مدار ستاره‌هاي دنباله‌دار استفاده كرد. از اين رو هالي معروف شد و بر سر زبان‌ها افتاد. او تجربه دوستي با نيوتن را ارزشمند مي‌‌دانست و از نيوتن آموخته‌هاي زيادي را كسب كرد.
هالي به دليل علاقه به رياضيات و آمار، مسئوليت جدول‌هاي آماري مرگ و مير و زاد و ولد در انگليس را به دست گرفت و با ارائه اصولي براي محاسبه بيمه‌هاي عمر و مستمري سالانه، خدمت بزرگي به دولت كرد. دولت سلطنتي نيز وي را به مقام ناظر مالي انجمن سلطنتي منصوب كرد. هالي دو سال در اين منصب به كار مشغول شد. بار ديگر هالي در سال 1678 اسحاق نيوتن را متقاعد و راضي ساخت تا يافته‌هايش را تحت عنوان اصول رياضي فلسفه طبيعي به چاپ برساند. اين كتاب دربرگيرنده جزيياتي در مورد نحوه محاسبه مدار چرخشي ستاره دنباله‌دار 1680 بود. هالي از روش نيوتن براي محاسبه مدار ستاره‌هاي دنباله‌دار استفاده كرد. از اين رو هالي معروف شد و بر سر زبان‌ها افتاد. او تجربه دوستي با نيوتن را ارزشمند مي‌‌دانست و از نيوتن آموخته‌هاي زيادي را كسب كرد.
هالي به دليل علاقه به رياضيات و آمار، مسئوليت جدول‌هاي آماري مرگ و مير و زاد و ولد در انگليس را به دست گرفت و با ارائه اصولي براي محاسبه بيمه‌هاي عمر و مستمري سالانه، خدمت بزرگي به دولت كرد. دولت سلطنتي نيز وي را به مقام ناظر مالي انجمن سلطنتي منصوب كرد. هالي دو سال در اين منصب به كار مشغول شد. بار ديگر هواي ماجراجويي و سفر با كشتي به سرش زد. لذا در 19 آگوست 1698 فرماندهي كشتي پارامور متعلق به نيروي دريايي سلطنتي را به عهده گرفت و سفر دريايي‌اش به روي آب‌هاي اقيانوس اطلس دو سال به طول انجاميد. او نوسانات مغناطيسي را اندازه گرفت و نمودارهاي اقيانوسي را با دقت تمام رسم كرد. اين نمودارها و اطلاعات بعدها مورد استفاده ملاحان و ناخداهاي كشتي‌هاي دريايي قرار گرفت.هالي بعد از بازگشت از سفر دريايي همه اندوخته‌هايش را به صورت كتابي منتشر كرد.در زماني‌كه هالي در سفر دريايي به سر مي‌‌برد پسر بزرگش بر اثر تب حصبه كه آن دوران شايع بود جان خود را از دست داد و غم سنگيني را بر قلب هالي و همسرش گذاشت.

پيش‌بيني بازگشت

هالي مردي فعال و بااراده بود. او همزمان در چند جاي مختلف كار مي‌‌كرد. دولت از وي مي‌‌خواست كه به ماموريت‌هاي ديپلماتيك به تمام اروپا سفر كند تا از دانشگاه‌هاي ديگر كشورها بازديد داشته باشد.
در هشت ژانويه 1704 هالي به عنوان استاد رياضيات و هندسه در دانشگاه آكسفورد منصوب شد و تا پايان عمرش در اين مقام باقي ماند و يك سال بعد درباره يافته‌ها و تحقيقاتش در مورد ستاره‌هاي دنباله‌دار كتابي نوشت و بازگشت يك ستاره‌ دنباله‌دار را در سال 1758 پيش‌بيني كرد. در سوم نوامبر 1713 دبير كل انجمن سلطنتي لندن شد و بعد عنوان ستاره‌شناس سلطنتي را از آن خود كرد و در رصدخانه سلطنتي واقع در گرينويچ تا پايان عمر ساكن شد. او در آن‌جا مشاهدات دقيق و منظمي از حركات ماه در يك چرخه چند ساله داشت. ادموند هالي اين دانشمند رياضيدان و ستاره‌شناس و زمين‌شناس در 14 ژانويه 1742 در سن 86 سالگي در گرينويچ به علت كهولت و ضعف جسماني، زندگي را بدرود گفت.
چند سال بعد همه مقالات دانشگاهي وي توسط پسر كوچكش به صورت كتابي به چاپ رسيد و مورد استفاده دانشجويان رشته رياضيات، نجوم و زمين‌شناسي دانشگاه آكسفورد قرار گرفت.
اكنون نيز به ياد ادموند هالي، ستاره دنباله‌دار، حفره‌ها، كوه‌هاي ماه و مريخ و ايستگاه تحقيقاتي در قطب جنوب را به نام او گذاشته‌اند.

نوشته شده در یکشنبه 02 بهمن 1390ساعت 20:26 توسط farazamin| ارسال نظر(0)