جمهوری اسلامی ایران
وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات
سازمان فضایی ایران

. بیانیه سازمان فضایی ایران در مورد سفر خانم انوشه انصاری  .
 

دستیابی به فضای بیکران از آرزوهای دیرینه بشر بوده است. 50 سال از پرواز نخستین انسان به مدار زمین می‌گذرد. ورورد به عصر فضا و بهره‌مندی از امکانات بالقوه و موهبات الهی آن ،میراثی است برای تمام بشر. فناوری فضایی که در روزهای آغازین بهانه‌ای برای رقابت‌های سیاسی و نظامی ابرقدرتهای آن روز جهان بود، رفته رفته جایگاه واقعی خود را در تمامی امور و شئون زندگی امروزی پیدا کرده به نحوی که برخورداری از فناوری فضایی تبدیل به یک الزام شده است. در این میان در چند سال گذشته گامهای مثبتی برای ورود بخش خصوصی به این حوزه برداشته شده است که بی شک نام پیشگامان این عرصه در تاریخ بشر به نیکی به جا خواهد ماند.
انوشه انصاری بانوی موفق و ممتاز ایرانی ، یکی از این بزرگان است. این زن دانشمند و علاقمند ایرانی با اراده بزرگ و بلند، تلاشی را آغاز کرده است که افقهای جدیدی به روی بشریت خواهد گشود. پرواز ایشان به ایستگاه بین‌المللی به عنوان تنها جایگاه استقرار انسان در فضا، افتخاری بس غرور‌آمیز برای تمام ایرانیان خواهد بود اما نباید تاثیر شگرف خدمات و فعالیتهای ایشان در رونق فعالیتهای فضایی در مقیاس عمومی و در سطح بین‌المللی را فراموش نمود.
سازمان فضایی ایران به عنوان متولی بخش فضا در کشور، ضمن حمایت از فعالیتها و خدمات ارزنده خانم انصاری در ترویج و توسعه فناوری فضایی آرزوی موفقیت و سلامت برای ایشان در سفر فضایی به ایستگاه بین‌المللی را دارد و امیدوار است سفر این بانوی ایرانی به ایستگاه فضایی بین‌المللی پیام آور صلح و شادی برای جامعه بشری باشد.

سفر فضايي پاول وينگرادف كه تا همين چند روز پيش فرماندهي ايستگاه بين‌المللي فضايي را بر عهده داشت به طرزي عجيب با ايران پيوند خورده بود. غير از اقامت در ايستگاه فضايي به همراه  انوشه انصاري و بازگشت به همراه او به زمين، ماجراي ديگري نيز اين فضانورد كهنه‌كار را به سرزمين باستاني ايران پيوند مي‌داد كه در ادامه ماجراي آن را از قلم سيروس برزو خواهيد خواند.

. منبع   :  روزنامه شرق، سال سوم، شماره 752  .

روز ۲۴ آوريل (۴ ارديبهشت) ناو تداركاتى پروگرس ام-۵۶- با حدود دو و نيم تن بار براى ساكنان ايستگاه فضايى بين‌المللى، به فضا پرتاب شد. همراه بارهاى ارسالى مثل آب، غذا، وسايل و تجهيزات هر فضانورد بسته‌اى دريافت كرد كه توسط خانواده‌اش براى او فرستاده شده و جنبه «شخصى» داشت. كتاب «نخستين هاى فضانوردى» و مجموعه كارت‌پستال‌هاى استاد فرشچيان هم در اين محموله (همراه با بار شخصى پاول وينوگرادوف) به فضا فرستاده شدند تا اولين اشياى ايرانى باشند كه از جو زمين خارج مى‌شوند. فرستادن اين محموله نتيجه علاقه شخصى و پيگيرى چند ماهه آقاى سيروس برزو بود كه در ادامه شرح آنها را از زبان خود ايشان كه اختصاصاً براى شرق ارسال كرده‌اند، مى‌خوانيد.

در یک صبح سرد زمستانی و در حالی که بادی سرد سرمای هوا را دو چندان کرده بود٬ فکر کردن به آنچه قرار بود روی دهد٬ مهندس جوان ایرانی را گرم نگه می‌داشت. ضربان قلب خود را به وضوح می‌شنید. حاصل بیست سال تلاش هزاران عاشق متخصص قرار بود به امانت به فضا فرستاده شود.

پانزدهم بهمن ۱۳۸۷٬ ایران برای نخستین بار یک ماهواره ایرانی را با فناوری پرتاب فضایی ایرانی به فضا پرتاب کرد. ماهواره امید ۸۲ روز پیام دوستی بر زمین باراند تا اینکه در اوایل اردیبهشت ۱۳۸۸ جایی در نیم‌کره جنوبی زمین برای همیشه آرام گرفت. ماهواره امید٬ جوانه‌های امید فراوانی در قلب ایرانیان کاشت و کشور را وارد عرصه جدیدی نمود٬ عصر فضایی ایران.

تصور عامه مردم بر این عقیده استوار است که اگر آنقدر از زمین دور شوی که مرز اتمسفر را پشت سر بگذاری و به اصطلاح وارد خلاء شوی٬ شرایط بی‌وزنی حاکم خواهد شد. اگر شما هم یکی از همان‌هایی هستید که چنین تصوری دارند لطفا در نگاه خود تجدید نظر کنید. واقعیت این است که با دور شدن از زمین٬ وزن فضانوردان و یا ماهواره‌ها کاهش می‌یابد٬ اما بی‌وزن نمی‌شوند. از این رو است که تمامی محموله‌های فضایی اعم از سرنشین‌دار مانند شاتل‌های فضایی و یا بدون سرنشین مانند ماهواره‌های اطراف زمین٬ باید دائماْ به دور زمین بچرخند تا سقوط نکنند.

 چرخش دائم محموله‌های فضایی به دور زمین٬ نیروی گریز از مرکزی به وجود می‌آورد که با نیروی وزن آنها در آن مدار خاص برابر است. از آنجاییکه حالا دیگر می‌دانیم با دور شدن از زمین وزن هم اندک اندک کاهش می یابد٬ انتظار داریم سرعت چرخش محموله‌های فضایی دورتر از سطح زمین کمتر از سرعت چرخش آنهایی باشد که در نزدیکی زمین حرکت می کنند.

اجازه دهید موضوع را با طرح یک مثال دنبال کنیم. اگر شما روزی بتوانید سوار بر یک فضاپیمای سرنشین‌دار مانند سایوز  روس‌ها شوید و راهی ایستگاه بین المللی فضایی در ارتفاع حدود ۴۰۰ کیلومتری زمین گردید٬ باید با سرعتی حدود ۲۹ هزار کیلومتر بر ساعت به دور زمین بچرخید تا سقوط نکنید. حال اگر کم کم ارتفاع خود را افزایش دهید و به حدود ارتفاع ۳۶۰۰۰ کیلومتری سیاره زیبایمان برسید٬ سرعت لازم برای سقوط نکردن به حدود ۱۱ هزار کیلومتر بر ساعت کاهش می یابد.

دومین ماهواره ایران با  موشک  فضایی سفیر به فضا فرستاده شد. به گزارش خبرگزاری ها شب چهارشنبه گذشته ماهواره رصد-۱ که محصول ذهن خلاق دانشجویان مالک اشتر بوده است، راهی مدار زمین شد.  این ماهواره با موشک فضایی سفیر رصد که به نظر می رسد نسخه مشابهی از سفیر امید بوده است، به فضا پرتاب گردید. طبق اطلاعات منتشر شده گویا همه مراحل موشک به درستی عمل کرده و در نهایت ماهواره طبق برنامه زمان بندی از مرحله آخر موشک جدا شده و در مداری به ارتفاع 260 کیلومتر تزریق شده است. مداری که قرار است برای حدود دو ماه میزبان ماهواره رصد-۱ باشد.

مارك اوت، دانشمند بخش پزشكي مركز فضايي جانسون در تگزاس در رابطه با اين جريان هشدار داد كه ايستگاه فضايي مير و ايستگاه فضايي بين‌المللي، از نظر پاكيزگي هنگام پرتاب، شرايط كاملاً مشابهي داشته‌اند. در آن زمان، كيهان‌نوردان مير، فرايند معمول پاكسازي تمام سطوح ايستگاه فضايي را براي جلوگيري از رشد باكتري‌ها و قارچ‌ها، كه مي‌توانند سلامت سرنشينان را به خطر بياندازند، انجام دادند (دقيقاً به همان شيوه‌اي كه امروزه، فضانوردان آمريكايي و ديگر كشورها در ايستگاه فضايي بين‌المللي به عمليات پاكسازي مي‌پردازند).

در اواخر دهه نود ميلادي، ناسا نيز در ارزيابي فعاليت باكتري‌ها در مير با روسيه مشاركت كرد. آنها در راستاي مأموريت‌هاي بلندمدت خود، قصد داشتند تا انواع موجودات ذره‌بيني را كه قادر بودند در شرايط ويژه ايستگاه‌هاي فضايي (كه نياز به بازيابي مكرر هوا و آب است) رشد كنند، بشناسند. به ويژه كه مير طي 15 سال پرواز در مدار پايين‌زميني، چندين بار قطع برق را تجربه كرد كه هر بار دما و رطوبت از حد تعيين شده بيشتر شد و گردش هوا در فضاپيما نيز تا اتصال دوباره برق نامناسب بود.

در سال 1998، فضانوردان آمريكايي با شركت در پروژه‌هاي ناسا 6 و ناسا 7، بارها در بخش‌هاي مختلف مير در شرايط محيطي ويژه‌اي تحت آزمايش قرار گرفتند. تصور كنيد آنها با برداشتن پنل يكي از بخش‌هاي مدول كوانت-2 مير (كه به ندرت نياز به بازبيني آن بود) و در برخورد با توده بزرگ آب شناور، كه به گفته يكي از فضانوردان به بزرگي يك توپ بسكتبال بود، تا چه حد شگفت‌زده شده‌اند.

توده‌هاي بزرگ آب، تنها يكي از موارد پنهان در پس پنل‌هاي ايستگاه فضايي بود. دانشمندان در ادامه به اين نتيجه رسيدند كه آب از ميعان رطوبت انباشته شده در طول زمان بر اثر جاذبه اندك پديد آمده است. الگوي جريان هوا در مير به گونه‌اي بود كه رطوبت را بيشتر به پشت پنل‌ها منتقل مي‌كرد. دماي نسبتاً گرم پشت پنل‌ها (28 درجه سانتيگراد) شرايط مناسبي را براي رشد هرگونه باكتري به وجود آورده بود؛ به طوري كه توده‌هاي آب به وجود آمده، بيرنگ نبودند: دو نمونه به رنگ قهوه‌اي و سومي به رنگ سفيد. آزمايش‌هايي كه بر روي اين نمونه‌ها انجام گرفت حاكي از وجود انواع گوناگون باكتري و قارچ در آب بود.

علاوه بر آنچه در داخل فضاپيما يافت شد، كلوني‌هايي نيز در محل درزگيرهاي لاستيكي دور پنجره‌ها در سطوح داخلي مير، بخش‌هايي از  

، عايق كابل‌ها و لوله‌ها، عايق سيم‌ها و تجهيزات مخابراتي تشكيل شده بود.

موجودات ذره‌بيني جدا از به خطر انداختن سلامتي فضانوردان، به خود فضاپيما نيز آسيب مي‌رسانند. اندرو استيل، كارشناس ارشد موسسه كارنژي واشنگتن كه با مركز پرواز فضايي مارشال همكاري مي‌كند، اظهار كرد كه موجودات ذره‌بيني قادرند موجب تغيير خواص فولاد كربني و حتي فولاد ضدزنگ شوند و در محل تلاقي دو قطعه فلزي، خوردگي گالوانيك ايجاد كنند. اسيد توليد شده از اين موجودات، باعث خوردگي فلزات، شكنندگي قطعات پلاستيكي و پوسانيدن فيلترهاي هوا و آب مي‌شود و به طور كلي سلامت فضاپيما را نيز به خطر بياندازد.

بنا به دلايل فوق است كه مركز پرواز فضايي مارشال تصميم به توسعه سامانه آزمايش قابل حملي به نام لوكاد-پي‌تي‌اس يا آزمايشگاهي روي ريزتراشه گرفته است. اين سامانه ابزاري قابل حمل براي تشخيص وجود باكتري‌ها و قارچ‌ها روي سطوح فضاپيماها تنها در چند دقيقه است؛ كاري كه با روش‌هاي استاندارد در آزمايشگاه‌هاي كشت ميكروب ممكن است در چند روز انجام شود.

استيل در اين رابطه مي‌گويد: "لوكاد-پي‌تي‌اس، نمونه‌اي منحصر به‌فرد از تجهيزاتي است كه فضانوردان در يك سفر طولاني‌مدت به ماه يا مريخ نياز مبرمي به آن خواهند داشت. آنها بايد قادر باشند خود به ارزيابي آلودگي‌ها بپردازند، چرا كه ممكن است نتوانند نمونه‌ها را براي آزمايش دقيق‌تر به زمين بازگردانند. رشد باكتري‌ها در فضاپيما پديده‌اي است كه بايد جدي گرفته شود، اگرچه هيچ‌گونه مشكل مكانيكي يا الكتريكي حادي در ايستگاه فضايي مير مشاهده نشد."

در حال حاضر، يكي از نمونه‌هاي آزمايشي لوكاد-پي‌تي‌اس كه تنها قادر به شناسايي يك دسته از باكتري‌هاست در ايستگاه فضايي بين‌المللي آزمايش مي‌شود. مدل‌هاي جديدتر اين دستگاه كه مي‌تواند انواع اصلي باكتري‌ها و قارچ‌ها را تشخيص دهد، تا سال 2008 به ايستگاه فضايي پرتاب خواهد شد. در ضمن، پاييز 2007 نيز قرار است نوع پيشرفته‌تري از لوكاد-پي‌تي‌اس با قدرت شناسايي 130 نوع موجود ذره‌بيني در قطب شمال آزمايش شود.

هدف نهايي از اين پروژه، ساخت ابزاري كوچك و قابل حمل است كه بتواند وجود انواع گوناگون باكتري را تشخيص دهد. با استفاده از نتايج چنين تحقيقاتي، دانشمندان مي‌توانند به بهترين و پيشرفته‌ترين تركيبات و تجهيزات ضدباكتري براي جلوگيري از به خطر افتادن زندگي فضانوردان و فضاپيماها دست پيدا كنند.