خورشید ما دارد به یک مکان شلوغ تبدیل می‌شود و در حال نمایش دادن بسیاری از ویژگی‌های جالبش است. برای مثال در هفته‌ی گذشته از یکی از بزرگترین گروه‌های لکه‌های خورشیدی که تاکنون دیده شده است، عکس برداری شد:AB 1339  که در قسمت راست تصویر قابل مشاهده است. تنها سال پیش، خورشید در حال بیرون آمدن از حالت حداقل خورشیدی غیر عادی بود که چند سال به طول انجامیده بود. تصویر بالا در نور تک رنگی به نام هیدروﮊن آلفا به صورت معکوس در رنگ های کاذب ثبت شده است. سیخک‌ها بیشتر چهره‌ی خورشید را پوشانده است. افزایش درخشش تدریجی به سوی لبه‌های خورشید به خاطر افزایش جذب گازهای خورشیدی نسبتا سرد است که تاریک‌گرایی لبه نامیده می‌شود. بر فراز لبه‌های خورشید چندین زبانه خورشیدی درخشنده به وجود آمده اما اگر این زبانه‌ها از دید ما روی سطح خورشید باشند به صورت نوارهای نورانی نمایان می‌شوند. احتمالا جالب‌ترین پدیده رصدی خورشید، مناطق فعال مغناطیسی، لکه‌های سرد خورشیدی هستند. تا چند سال آینده بادهای میدان مغناطیسی خورشید ما به بیشینه‌ی خود می‌رسند و افزایش فعالیت خورشید اجتمالا موقعیت‌هایی را ایجاد می‌کند که چهره‌ی خورشید از این هم پیچیده‌تر شود.

برای دیدن خورشیددرتصورواقعا بزرگ به ادامه مطلب بروید!

رصد عوارض سطحی ماه همیشه جذابیت خاص خود را دارد چه رصدگر با سابقه باشد چه تازه کار فرقی نمی کند چرا که دیدن سطح ماه چه با چشم چه با ابزارالاتی همچون دوربین دو چشمی یا تلسکوپ ویژه ای دارد .

 عوارض سطحی که اولین بار گالیله آنها را دریا های ماه تصور کرد بیابان های نسبتا” مسطحی هستند که از سرد شدن گدازه بر سطح ماه پدید آمده اند .
برای رصد دریاهای ماه می توان از شب تربیع اول (شب هفتم ماه قمری) شروع کرد ولی بهتر است تا در شب 14 که ماه کامل است این کار را انجام دهیم حال چه با چشم غیر مسلح چه به وسیله ابزارهایی چون دوربین و تلسکوپ .
برای رصد گودال های ماه بهتر است ماه در حالت تربیع اول (شب هفتم ماه قمری) یا در تربیع آخر(شب بیست و یکم ماه قمری)  باشد . به جز دریاها و گودال های بزرگ می توان دهانه های برخوردی و گودال های کوچکتر را رصد کرد و یا کوه هایی که بر سطح ماه وجود دارند را مشاهده نمود و درخشش نور خورشید بر نوک آنها را که صحنه ای بس جذاب است  را مشاهده نمود .
این نکته را در نظر داشته باشید که اگر با تلسکوپ ماه را رصد می کنید بهتر است از یک فیلتر کاهنده نور ماه استفاده کنید و یا کمی از دهانه تلسکوپ را بپوشانید .
در زیر نقشه دریاها و برخی گودال های معروف بر سطح ماه نمایش داده شده است .

در دوران باستان و به شوند (علت) برگزاری برخی از آیین ها و جشن های مذهبی دقت خاصی در ساخت بناهای مختلف می شده تا هم نمونه ای از قدرت علمی سازندگان آن باشد و هم بنابر مقتضیات زمانه پاسخگوی کاربران آن باشد به طوریکه بتوانند بر اساس اطلاعاتی که از این گونه بناهای خاص تقویمی و نجومی به دست می آورند مراسم خود را برگزار کنند و برنامه ریزی های آیینی را انجام دهند.
در دوران هخامنشیان هازمان(جامعه) نجومی ایران شاهد رشد شگرف و گسترده ای در دانش اختر شناسی و سالماری بود به گونه ای که اکثر تقویم ها ‚کتیبه های علمی در زمینه نجوم و حتی برخی بناهای نجومی باقیمانده از این دوران است و حتی در سازوکار و ساخت بناهای کاخ ها نیز مسائل مربوط به سالماری و اخترشناسی را دخیل می کردند و با اطمینان می توان گفت هخامنشیان و بعدها اشکانیان (پارتها) سهم عمده ای در پیشبرد این دانش در عصر باستان داشته و حتی تاثیرات آن بر کشورها و تمدنهای دیگر همچون یونان میانرودان و غیره انکار نشدنی است. البته در اواخر دوره هخامنشیان و با حمله اسکندر و به آتش کشیدن بسیاری از اسناد و تخریب بناهای خاص و یا انتقال اسناد با ارزش به یونان که بعدها به نام دانشمندان یونانی به عرصه جهان معرفی شد و سهم دانشمندان ایرانی در دانشی که به تلاش خود آنها شکل گرفته بوده نادیده گرفته شد وتمامی افتخارات آن نصیب دانشمندان یونانی وغیره شد و حتی بسیاری از اطلاعات سود مند وجود داشت که در آتش جنگ سوخته و توانمندی های ایرانیان را به دست فراموشی سپرد.
یکی از این بناها که هنوز پس از گذشت سالها سر از دل تاریخ بیرون آورده و دل هر ایرانی و غیر ایرانی را به شوق می آورد تخت جمشید یا همان پرسپولیس است که طبق نظر اکثر اختر باستان شناسان و دانشمندان این سازه بزرگ بر اساس پایه های علم ریاضیات و نجوم بنا شده است.
در کاخ سه دروازه در مرکز تخت جمشید و مشرف به کوهی که آرامگاه بعضی شاهان هخامنشی در آن قرار دارد گاه نگاری نجومی قرار دارد که طبق نظر آقای رضا مرادی غیاث آبادی اخترباستان شناسی که در مورد این گاه نگار پژوهش کرده اند از این گاه نگار برای تعیین انقلاب تابستانی استفاده می کردند. ایشان طبق پژوهشهایی که انجام داده اند به این نتیجه رسیده اند که محور تخت جمشید و تمامی بناهای آن در امتداد شمال غربی به جنوب غربی واقع شده اند به طوریکه از چهار جهت اصلی به اندازه 20 درجه غربی انحراف دارد . به این ترتیب هنگامی که خورشید در هنگام انقلاب تابستانی طلوع می کند چند درجه نسبت به محور تخت جمشید انحراف شمالی دارد و کوه مشرف به تخت جمشید مانع دیدار پرتوهای آن می شود . اما پس از چند دقیقه که خورشید کوه را پشت سر می گذارد و از بالای آن طلوع می کند در امتداد محور تخت جمشید واقع می شود. در واقع تخت جمشید در راستای انقلاب تابستانی و از سوی دیگر عمود بر آن ساخته شده است.

گاهنگار نجومی تخت جمشید

تخت جمشید

زیگورات چغازنبیل در استان خوزستان و در فاصله 40 کیلومتری جنوب شرقی شوش و 20 کیلومتری هفت تپه و در نزدیکی کرانه غربی رود دز جای گرفته است .
زیگورات چغازنبیل نیایشگاهی است که در 3250 سال پیش ( 1250 پیش از میلاد ) در دوره عیلامیان به فرمان پادشاه مشهور عیلامی به نام (( اونتاش گال )) یا (( اونتاش ناپیریشا )) یا (( اونتاش هومبان )) ( 1245 _ 1265 پ.م ) در میانه شهر (( دور اونتاشی )) ساخته شده است .
زیگورات چغازنبیل که از بزرگترین بناهای باستانی ایران به شمار می رود ، به تمامی از خشت و آجر در زمینی به مساحت 11000 متر مربع و در 5 طبقه ساخته شده و ارتفاع آن در زمان آبادانی به فریب 50 متر وسطح زیر بنای آن به 25000 متر مربع میرسیده است . هم اکنون نیمی از بخش بالایی این بنا از بین رفته است .  

شواهدی در دست است که نشان می دهد شهر دور اونتاشی و زیگورات چغازنبیل پیش از آن که به تمامی ساخته و کامل شود به دست (( آشور بانیپال )) پادشاه آشور تصرف و ویران شده است . چنانکه همین شخص در کتیبه ای اظهار کرده است :  

من زیگورات شوش را که از آجرهایی با سنگ لاجورد لعاب شده بود را شکستم … معابد عیلام را با خاک یکسان کردم … من شوش را تبدیل به یک ویرانه کردم … ندای انسانی و بانگ شادی به دست من از آنجا رخت بر بست .  

در سه سوی زیگورات چغازنبیل سه بنای کوچک آجری دایره ای شکل ساخته شده است که تنها یکی از آنها که در سوی شمال غربی قرار دارد به دست مرمتگران عضو هیئت کاوش فرانسوی شبیه به نمونه سالم شمال غربی بازسازی شد .
در این باز سازی تنها نیمی از بنا ساخته شد و از بازسازی نیمی دیگر صرف نظر شد . بنای شمال شرقی کاملا از بین رفته و تنها شالوده آن باقی مانده است .  

درباره کاربرد این سه بنا نظریه های متفاوتی عرض شده بود . رومان گریشمن سرپرست هیئت کاوش چغازنبیل و نیز اندره پارو از آن به عنوان (( پوستامنت )) به معنای پایه مجسمه نام برده اند .  

عده ای دیگر آن را سکو ، نیمکت ، مذبح ، محراب و قربانگاه دانسته اند ، و بعضی دیگر به دلیل شکل نیم دایره ای بنای باز سازی شده از آن به عنوان تریبون سخنرانی یاد کرده اند . غافل از آن که شکل نیم دایره ای ان تنها به این سبب بوده است که همان طور که در بالا ذکر شد ، یک نیمه ان به دست مرمتگران باز سازی شده است .  

 

بنای استن هنج که قدمتی حدود 4000 سال دارد در سالیزبری ٫ ناحیه ای در جنوب جزیره انگلستان قرار دارد . این بنا که به عقیده بعضی از دانشمندان یک رصدخانه تمام عیار و حساب شده است و به عقیده برخی دیگر از دانشمندان یک مکان برای انجام فرایض دینی و مذهبی است از سنگ های بسیار بزرگی که به صورت بسیار منظم استقرار یافته اند و محوطه های گوناگونی را تشکیل می دهند ساخته شده است .

دانشمندان بسیار زیادی بر روی کاربری های واقعی این بنای خرسنگی تحقیقات انجام داده اند که نشان می دهد اگر این بنا یک مکان برای انجام فرایض مذهبی و اهدای قربانی بوده است بدون شک کاربرد های دقیقی در پیش بینی کسوف و خسوف و کاربرد های تقویمی نیز داشته است .

در این بنا می توان شمالی ترین نقاط طلوع و غروب خورشید را در هنگامه انقلاب تابستانی و جنوبی ترین نقاط طلوع و غروب خورشید را در هنگامه انقلاب زمستانی نشان داد که نتیجه آن تقسیم بندی فصول سال به گاههای مختلف بوده که بشر آن زمان می توانسته کوتاهترین و بلندترین روز های سال را از طریق همین ابزار ها تشخیص دهد که شاید با روز انجام مراسم دینی آنها مطابقت داشته است و کاربرد یک تقویم را برای آنها ایفا می کرده است .

بنای استن هنج (stonehenge) به گونه ای هوشمندانه طراحی و ساخته شده بود به گونه ای که اگر در موضع مشخص شده آن بایستیم می توانیم بر فراز تخته سنگی خاص طلوع و غروب خورشید انقلاب تابستانی یا انقلاب زمستانی را دیده و رصد کنیم و یا حتی مواضعی در این بنا طراحی شده است که باعث می شود بتوان شمالی ترین و جنوبی ترین نقاط طلوع و غروب ماه را نیز رصد کرد .

در مقالات بعدی به تفضیل در مورد چگونگی عملکرد نواحی مختلف این بنای بزرگ خواهیم پرداخت .

استون هنج

افسانه های زیادی در مورد صورت های فلکی وجود دارد که اغلب این افسانه ها با اسطوره ها و قهرمانان هر تمدن باستانی رابطه دارد ‚ ولی ظاهرا” یونانیان در امر افسانه سازی از دیگر ملل کهن پیشی گرفته و اسناد بیشتری از افسانه های یونانی در دسترس است ولیکن با این حال اسناد و مدارک قابل توجهی نیز از دیگر تمدن های عصر باستان همچون : ایران ‚ مصر ‚ بابل و … نیز وجود دارد که نشان دهنده آشنایی این تمدن های باستانی با صورفلکی است .
در این نوشتار سعی خواهد شد تا افسانه های مربوط به دو صورت فلکی زمستانی یعنی صور فلکی شکارچی (جبار) و گاو نر(ثور) را بیان کنیم .
درباره صورت فلکی شکارچی افسانه های فراوانی وجود دارد که اغلب آنها با الهه آرتمیس (آرتمیز) که در یونان باستان به الهه شکار معروف بوده مرتبط است .
دریکی از افسانه ها چنین آمده است که روزی الهه آرتمیس غافل از اطراف خود در رودخانه ای مشغول شنا بود که جبار یا (orion) متوجه الهه شده و او را غافلگیر کرده و باعث رنجش خاطر الهه آرتمیس می شود . در این حال الهه جبار را طلسم کرده و او را به شکل گوزنی در می آورد به گونه ای که سگهای او صاحب خود را نشناخته و او را از هم دریده و از پای در می آورند(سگهای جبار در آسمان شب با صور فلکی سگ بزرگ وکوچک در ارتباط هستند) .

شکارچی (جبار)

در افسانه ای دیگر چنین بیان شده است که شکارچی (جبار) روزی مغرورانه مدعی شد که هیچ جانوری چه کوچک و چه بزرگ یارای مقابله با او را ندارد و نمی تواند به او آسیبی وارد کند. در این حال به فرمان الهه آرتمیس زمین لرزشی شدید کرده و نقطه ای از آن شکاف خورده و کژدمی (عقربی) هولناک از آن بیرون آمده و شکارچی را نیش زده و او را از پای درآورد. از آن زمان جبار به شکل صورت فلکی به آسمان عروج کرده و پیوسته از عقرب دوری می جوید و سعی در فرار از او دارد به گونه ای که هرگاه صورت فلکی کژدم در افق شرقی در حال طلوع است صورت فلکی شکارچی در افق غربی در حال غروب و ترک صحنه آسمان از وحشت کژدم است .
صورت فلکی گاو نر (ثور) از صورفلکی بارز و زیبای زمستانی است که ستاره درخشان دبران همچون جواهری بر چشم گاو نشسته و گاوی خشمگین را در اذهان تداعی می کند. این صورت فلکی در نزدیکی جبار و در قسمت شمال غربی آن قرار دارد. در این صورت فلکی همچنین یکی از زیباترین و بارزترین خوشه های باز آسمان شب قرار دارد که می توان حتی با چشم غیر مسلح حدود 7 ستاره آن را مشاهده کرد(در نوشتاری جداگانه به طور کامل به خوشه پروین و افسانه مربوط به آن خواهیم پرداخت).

در اساطیر وافسانه های ‚ تمدن های گوناگون توجه خاصی به این صورت فلکی می شده چنانکه بابلیان که کشورشان در زمان کورش بزرگ تحت سیطره امپراطوری جهانی ایران درآمد صورت فلکی گاو (ثور) را تداعی کننده گاو نری می دانستند که به فرمان الهه ایشتار (الهه عشق و محبت بابلی) به آسمان ها عروج کرد تا گیلگمش پهلوان افسانه ای را به شوند (خاطر) بی توجهی نسبت به الهه ایشتار از پای در آورد . در افسانه های یونانی این صورت فلکی خاطره زئوس ‚ قدرتمندترین خدای یونانیان را تداعی میکرد . زئوس خدای یونانیان شیفته دختری شد به نام اروپا که دختر پادشاه بود . او شکل و شمایل خود را به صورت گاو نری درآورد و دختر پادشاه را ربود و بر پشت خود سوار کرده و به یکی از جزایر یونانی نشین به نام جزیره کرت منتقل کرد . بعد از آن اروپا به همسری زئوس درآمده و از او صاحب فرزندی به نام مینوس (مینوز) شد . همچنین مصریان باستان در صورت فلکی گاو نر (ثور) گاو مقدس خود آپیس (holly apis) را می دیدند و این صورت فلکی برای آنها مهم و مقدس قلمداد می شد .

مصریان در حال تقدیس گاو آپیس

شاید در آسمان شب کمتر صورت فلکی باشد که واقعا” به نامش به مانند عقرب (کژدم) شبیه باشد . این صورت فلکی به خاطر شباهت نزدیکش به عقرب از حدود 7000 سال قبل شناخته شده بوده است . این صورت فلکی در مناطق شمالی دیده نمی شود ولی در مناطق جنوبی به راحتی می توان آن را دید  .
معروفترین ستاره آن ستاره اپوش یا دل شیر است که با نام قلب العقرب هم شناخته می شود .این ستاره یک غول قرمز است و چون جواهری در شبهای تابستان درخشش دارد .
بر اساس افسانه های یونانی یکی از روایت های قتل شکارچی یا جبار کشته شدنش توسط نیش عقرب است . کژدم یا عقرب به دستور آرتمیس که الهه حیوانات و زنان جوان بود شکارچی را نیش می زند و او را به قتل می رساند . صورت فلکی جبار زمانی که عقرب طلوع می کند در افق غربی ناپدید می شود گویی از هراس و وحشت عقرب می گریزد و پس از آن واقعه کژدم به صورت گروهی از ستارگان به آسمانها صعود کرد تا در یادها بماند .
بایستی خاطر نشان کرد عقرب یک صورت فلکی دایره البروجی است و خورشید در آبان ماه میهمان این برج است .
کماندار یا قوس
صورت فلکی کماندار یا قوس به دو علت از اهمیت خاص برخوردار است یک آنکه صورت فلکی دایره البروجی است و خورشید در ماه آذر میهمان این برج است و دوم اینکه در مرکز کهکشان را شیری قرار گرفته است وما شاهد درخشنده ترین قسمت راه شیری در این صورت فلکی هستیم .در ضمن این صورت فلکی در کنار عقرب دارای اجرام بسیار زیبایی هستند که لذت رصد تابستانی را دو چندان می کند . وجود سحابی و خوشه های بسیار زیبا در این صورت فلکی بسیار مشهود است و می توان به راحتی آنها را به دام تلسکوپ یا دوربین دوچشمی انداخت البته با چشم غیر مسلح هم دیدن آن شور آفرین است .
در افسانه های یونانی چنین آمده است شیرون که موجودی نیم انسان و نیم اسب (موجوداتی به نام قنطورس) بود بر خلاف دیگر همنوعانش که موجوداتی سراسر شرور و ظالم بودند موجودی مفید و خوب بود او به قهرمانان یونانی فنون جنگ و رزم       می آموخت و آنها را تعلیم می داد . روزی هرکول قهرمان اسطوره ای یونان به گونه ای تصادفی او را با نیزه ای که آغشته به سمی مهلک بود زخمی می کند و شیرون از این زخم زجری زیادی می کشید ولی چون فنا ناپذیر بود مرگی برای او نبود . او از فناناپذیری خود دست کشید و با اجازه زئوس خدای خدایان مرد . زئوس برای زنده نگه داشتن نام او, او را به صورت گروهی از ستارگان به آسمانها صعود داد .
قابل ذکر است این صورت فلکی در اساطیر سومر قدیم شناخته شده بوده است .

نقشه صور فلکی کژدم و کماندار

تصاویر افسانه ای عقرب و کماندار

صورت فلکی شیر یکی از صور فلکی زیبای آسمان شب است که به دلیل قرار گرفتن در دایره البروج از اهمیت خاصی در میان صور فلکی برخوردار است . این صورت فلکی دارای قدمت بسیار زیادی است چرا که در عهد باستان  در ملل گوناگونی چون : ایران (پارس), بابل, سومر, روم و یونان شناخته شده بوده است و حتی رد پای  آن را می توان در تمدن های بوجود آمده در آمریکای جنوبی نیز مشاهده کرد .

معروفترین ستاره صورت فلکی شیر ستاره ای از قدر 4/1 است که به نام دل شیر معروف است و با نامهای قلب الاسد و یا آلفا شیر هم شناخته می شود .
صورت فلکی شیر یک صورت فلکی بهاری است که از اول بهار تا پایان آن به خوبی قابل مشاهده است . یافتن آن هم آسان است چرا که در زیر آبگردان صورت فلکی خرس بزرگ قرار گرفته (قسمت جنوب خرس بزرگ) .

صورت فلکی شیر یا اسد در مرداد ماه میزبان خورشید است و یا به عبارت دیگر زمین در مرداد ماه در وضعیتی قرار می گیرد که که روبروی صورت فلکی شیر است . در ضمن این نکته قابل ذکر است که  قرار گرفتن خورشید در برج شیر نوعی حرارت و قدرت را نشان می داده و این نکته را می توان در آرم دولت های پادشاهی عصر باستان ایران یا پارس که شیر و خورشید را در کنار هم نشان می دهد دید مخصوصا” که در ,مرداد ماه ,شیر میزبان خورشید بوده یعنی در اوج گرمای هوا ,خرمی طبیعت و پر آبی رودها .

تصویر افسانه ای شیر و نقشه صورت فلکی شیر

افسانه صورت فلکی شیر همچون دیگر صور فلکی ریشه ای یونانی دارد . در افسانه های یونانی آمده است شیری رویین تن و قدرتمند موجب سلب آسایش و وحشت مردم منطقه نمیا شده بود و هرکول پسر زئوس و قهرمان افسانه ای یونان بر آن شد تا این شیر قدرتمند را از بین ببرد و باعث آسایش مردم شود . به همین خاطر روزی به کنام شیر نزدیک شد و بعد از سد کردن یکی از راههای خروجی غاری که کنام شیر رویین تن در آن بود شیر را مجبور کرد تا با او روبرو شود . مبارزه بین هرکول و شیر قدرتمند شروع شد ولی نه تیر و نه نیزه و نه شمشیر هیچ یک بر شیر رویین تن اثر نکرد . در آخر هرکول توانست با فشردن گلوی شیر حیوان را خفه کرده و او را از پای در آورد و بعد با تکه ای از یال شیر که  همچون آهن آبدیده سخت و مقاوم بود و همچون الماس بران پوست شیر را بکند و آسایش را به مردم نمیا باز گرداند بعد از این جریان زئوس خدای خدایان یونان شیر را به صورت گروهی از ستارگان به آسمان صعود داد .

صحنه ای از نبرد هرکول و شیر

  بی شک معروفترین و بارزترین صورت قلکی آسمان و بخصوص آسمان شمالی و بهاری صورت فلکی خرس بزرگ یا دب اکبر است که توسط 7 ستاره معروف خود که شکل یک ملاقه را ذهن آکثر مردم تداعی میکند شناخته شده است و حتی گاهی با همین نام یعنی ملاقه معرفی می گردد.

البته قابل ذکر است صورت فلکی دب اکبر که در تصور عموم مردم همان هفت ستاره تلقی می شود اشتباه است و این هفت ستاره تنها قسمتی از بدن خرس (کعب ران و دم خرس) را نشان می دهد و صورت فلکی کامل خرس بزرگ دارای ستارگان بیشتری است که در نقشه زیر می بینید .

نقشه خرس بزرگ و کوچک و ستارگان معروف و چگونگی یافتن ستاره قطبی

این صورت فلکی در ملل کهنی چون : ایران (پارس), مصر, روم و یونان شناخته شده بوده است و هر ملت بنابر اسطوره ها و عقایدش شکل خاصی را در آن می دیده است . ولی افسانه های اکثر صور فلکی مربوط به یونان باستان است و نباید اینگونه تصور شود که صور فلکی در دنیای قدیم فقط در یونان قدیم شناخته شده بوده است .
صورت فلکی خرس بزرگ به دلیل رابطه ای خاص که در یافتن ستاره قطبی دارد معروفیتی افزونتر کسب کرده چرا که اگر فاصله بین دو ستاره لبه آبگردان یعنی دوبه (آلفا) و مراق (بتا) را پنج برابر کنید به ستاره قطبی می رسید . باید توجه شود که خرس بزرگ یک صورت فلکی پیرا قطبی است و در نیم کره شمالی غروب نمی کند البته شاید در بعضی مواقع و در نواحی نزدیک استوا ارتفاع آن در افق شمالی کم شود و بعضی قسمت های آن به زیر افق برود ولی باز هم می توان در یک افق مناسب آن را دید .
در افسانه های یونانی نقل شده است زئوس خدای خدایان شیفته گالیستو شاهزاده آرکادی می شود و جونو که ملکه زئوس بود به این عشق ورزی حسادت کرده و کالیستو را به شکل خرس تبدیل می کند و بعدها به آسمان صعود می دهد. زئوس از گالیستو پسری به نام آرکاز داشت که روزی برای شکار به جنگل می رود و با مادر خود که به شکل خرس در آمده بود مواجه می شود و قصد شکار آن را می کند . زئوس برای جلوگیری از رخدادی تلخ آرکاز را نیز به شکلی خرسی کوچک در آورد و به آسمان صعود داد تا در کنار مادر خود قرار گیرد و مبنای افسانه خرس کوچک یا دب اصغر باشد .
خرس کوچک نیز در ملل عصر باستان که نام آنها در بالا آورده شد شناخته شده بوده و هفت ستاره آن که کل صورت فلکی را شامل می شود در این ملل کهن دارای اهمیتی خاص بودند . در ضمن شکل خرس کوچ بسیار شبیه ملاقه دب اکبر است که ستاره قطبی در انتهای صورت فلکی خرس کوچک قرار گرفته است .

تصویر افسانه ای خرس بزرگ

 تلسکوپ فضایی اسپیتزر که در حال حاضر بزرگترین تلسکوپ مادون قرمز جهان به شمار می آید در تاریخ 25 اوت 2003 میلادی برابر با 3 شهریور 1382 خورشیدی در پایگاه فضایی کیپ کاناورال فلوریدای آمریکا و توسط موشک دلتا 2 به فضا فرستاده شد .

عمر کاری این تلسکوپ 800 میلیون دلاری بیش از 5 سال برآورد شده است و در مداری به مرکزیت خورشید در حال گردش و جمع آوری اطلاعات از منابع مادون قرمز است که این ویژگی اسپیتزر باعث شده تا اخترشناسان بتوانند مناطق سرد و چگال و ژرف فضا و همچنین غبارهای بین ستاره ای را مورد بررسی قرار داده و بتواند پیش ستاره ها و ستارگان بسیار کوچک و نوزاد را که در این طیف امواج گسیل می دارند را مورد مطالعه قرار دهد در ضمن مطالعه بر روی سیارات فراخورشیدی از دیگر وظایف این تلسکوپ به شمار می آید . طول موج کاری این تلسکوپ بین 3 تا 180 میکرومتر است .

اسپتزر برای آنکه دریافت کننده ایده آلی برای امواج مادون قرمز باشد به دمایی نزدیک به صفر مطلق 273 – رسانده شده و برای بهبود و حفظ این شرایط مسلح به یک سپر حرارتی محافظتی است تا آن را در برابر تابش های خورشیدی محافظت کند و تاثیرات گرمایی را بر روی آن حذف کند .

تلسکوپ فضایی اسپتزر